Ból w okolicy ucha, trudność z szerokim otwieraniem ust, uczucie blokowania żuchwy oraz trzaski pojawiające się podczas jedzenia mogą być związane ze stawami skroniowo-żuchwowymi. Dolegliwości te nie zawsze pochodzą jednak z samego stawu. Ich przyczyną mogą być również mięśnie żucia, zęby, zatoki, okolica ucha, nerwy lub inne struktury twarzy.

Stawy skroniowo-żuchwowe odpowiadają za poruszanie żuchwą. Uczestniczą w mówieniu, przeżuwaniu, ziewaniu i połykaniu. Każdy człowiek ma dwa takie stawy – prawy i lewy – położone bezpośrednio przed uszami.

Pomiędzy głową żuchwy a kością skroniową znajduje się niewielki krążek stawowy. Ułatwia on płynny ruch, rozkłada obciążenia i chroni powierzchnie kostne. Przemieszczenie krążka może prowadzić do trzasków, bólu oraz ograniczenia ruchomości.

Jednym z najdokładniejszych badań pozwalających ocenić krążek stawowy i pozostałe tkanki miękkie jest rezonans magnetyczny. MRI może pokazać położenie krążka przy zamkniętych i otwartych ustach, obecność płynu, zmiany zapalne oraz niektóre zmiany zwyrodnieniowe.

Osoby poszukujące badania rezonans stawów skroniowo-żuchwowych Warszawa powinny sprawdzić, czy oferowana procedura obejmuje oba stawy oraz obrazy wykonywane w dwóch pozycjach żuchwy. Standardowy rezonans głowy nie jest tym samym co celowane MRI stawów skroniowo-żuchwowych.

Czym są stawy skroniowo-żuchwowe?

Staw skroniowo-żuchwowy, określany skrótem SSŻ lub angielskim skrótem TMJ, łączy żuchwę z kością skroniową czaszki.

Znajduje się po obu stronach twarzy, tuż przed przewodem słuchowym zewnętrznym. Jego ruch można wyczuć, przykładając palce przed uszami i powoli otwierając oraz zamykając usta.

Staw składa się między innymi z:

  • głowy wyrostka kłykciowego żuchwy,
  • dołu żuchwowego kości skroniowej,
  • guzka stawowego,
  • krążka stawowego,
  • torebki stawowej,
  • więzadeł,
  • tkanek zakrążkowych,
  • błony maziowej.

Staw skroniowo-żuchwowy umożliwia dwa główne rodzaje ruchu. Na początku otwierania ust żuchwa wykonuje ruch obrotowy. Przy dalszym otwieraniu głowa żuchwy wraz z krążkiem przesuwa się do przodu po powierzchni kości skroniowej.

Prawidłowe działanie wymaga współpracy obu stawów, mięśni żucia, więzadeł i układu nerwowego. Nieprawidłowość po jednej stronie może wpływać na sposób poruszania całej żuchwy.

„Trzaskanie szczęki” czy „trzaskanie żuchwy”?

Pacjenci często mówią o bólu lub trzaskaniu szczęki. Z anatomicznego punktu widzenia ruchomą częścią jest jednak żuchwa, czyli dolna kość twarzy.

Szczęka to nieruchoma kość, w której znajdują się górne zęby. Żuchwa porusza się względem czaszki właśnie dzięki stawom skroniowo-żuchwowym.

Określenie „trzaskanie szczęki” jest powszechnie stosowane i zrozumiałe. W dokumentacji medycznej częściej pojawiają się jednak sformułowania:

  • trzaski w stawie skroniowo-żuchwowym,
  • przeskakiwanie krążka stawowego,
  • zaburzenia ruchomości żuchwy,
  • dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego,
  • zaburzenia skroniowo-żuchwowe.

Czym są zaburzenia skroniowo-żuchwowe?

Zaburzenia skroniowo-żuchwowe, określane jako TMD, nie są jedną konkretną chorobą. Jest to szeroka grupa stanów powodujących ból lub nieprawidłowe działanie stawów, mięśni żucia i sąsiednich struktur.

Narodowy Instytut Badań Stomatologicznych i Twarzowo-Czaszkowych wyróżnia ponad 30 schorzeń zaliczanych do TMD. Mogą one dotyczyć samego stawu, krążka stawowego, mięśni żucia albo kilku struktur jednocześnie.

Do objawów zaliczają się między innymi:

  • ból stawu przed uchem,
  • ból mięśni żucia,
  • ból podczas gryzienia,
  • trzaski i przeskakiwanie,
  • tarcie lub trzeszczenie,
  • ograniczenie otwierania ust,
  • blokowanie żuchwy,
  • sztywność mięśni,
  • uczucie nierównego zgryzu,
  • ból promieniujący do skroni lub szyi,
  • niektóre rodzaje bólu głowy.

Nie każda osoba z podobnymi dolegliwościami ma uszkodzony krążek stawowy. Ból może mieć pochodzenie mięśniowe, neurologiczne, stomatologiczne albo mieszane.

Dlatego rozpoznanie nie powinno opierać się wyłącznie na opisie rezonansu.

Czy każdy trzask w stawie oznacza chorobę?

Nie. Dźwięki pojawiające się podczas otwierania lub zamykania ust są dość częste.

Jeżeli trzask:

  • nie powoduje bólu,
  • nie ogranicza ruchomości,
  • nie wiąże się z blokowaniem żuchwy,
  • nie zmienia się i nie nasila,
  • nie utrudnia jedzenia,

nie zawsze wymaga leczenia ani wykonywania rezonansu.

Według NIDCR bezbolesne klikanie lub przeskakiwanie stawów może występować również u zdrowych osób i samo w sobie nie wymaga terapii. Większe znaczenie mają dźwięki połączone z bólem, blokowaniem albo pogorszeniem ruchomości.

Nie należy więc wykonywać kosztownej diagnostyki wyłącznie dlatego, że przy szerokim ziewnięciu czasami słychać pojedynczy trzask. Wskazania powinny wynikać z całego obrazu klinicznego.

Na czym polega rezonans stawów skroniowo-żuchwowych?

Rezonans magnetyczny wykorzystuje silne pole magnetyczne, fale radiowe oraz komputer przetwarzający zebrane sygnały. Badanie nie używa promieniowania rentgenowskiego.

MRI stawów skroniowo-żuchwowych jest celowanym badaniem niewielkich struktur znajdujących się przed uszami. Do uzyskania dokładnych obrazów stosuje się specjalną cewkę oraz odpowiednio dobrane sekwencje.

Najczęściej oceniane są oba stawy:

  • przy zamkniętych ustach,
  • przy częściowo lub maksymalnie otwartych ustach.

Porównanie obu pozycji pozwala sprawdzić, jak podczas ruchu zachowują się krążek stawowy i głowa żuchwy.

MRI jest preferowaną metodą oceny procesów wewnątrzstawowych i tkanek miękkich SSŻ. Standardowy protokół obejmuje obrazy obu stawów w płaszczyznach dopasowanych do przebiegu głów żuchwy.

Czy rezonans obejmuje jeden czy oba stawy?

Problemy ze stawami skroniowo-żuchwowymi mogą dotyczyć tylko jednej strony. Mimo to badanie często obejmuje oba stawy.

Porównanie prawej i lewej strony pozwala ocenić:

  • różnice w położeniu krążków,
  • zakres ruchu obu głów żuchwy,
  • symetrię otwierania,
  • obecność płynu,
  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • nieprawidłowości, które jeszcze nie powodują wyraźnych objawów.

Podczas rejestracji warto upewnić się, czy podana cena obejmuje oba stawy. W ofertach placówek mogą występować różne sposoby nazwania i rozliczania badania.

Co pokazuje rezonans stawów skroniowo-żuchwowych?

MRI może pozwolić na ocenę:

  • położenia krążka stawowego,
  • kształtu krążka,
  • ruchu krążka podczas otwierania ust,
  • ruchomości głowy żuchwy,
  • obecności wysięku,
  • błony maziowej,
  • tkanek zakrążkowych,
  • szpiku kostnego,
  • powierzchni stawowych,
  • części zmian zwyrodnieniowych,
  • niektórych zmian zapalnych,
  • zmian po urazie lub operacji.

Najważniejszą zaletą rezonansu jest możliwość bezpośredniego uwidocznienia krążka. Nie jest on dokładnie widoczny na klasycznym zdjęciu RTG ani na pantomogramie.

Rekomendacje American Academy of Oral and Maxillofacial Radiology oraz American Academy of Orofacial Pain wskazują, że wybór metody obrazowania powinien zależeć od objawów oraz podejrzewanej patologii. MRI jest wykorzystywane przede wszystkim do oceny tkanek miękkich i wewnętrznych zaburzeń stawu.

Czym jest krążek stawowy?

Krążek stawowy jest niewielką strukturą z tkanki włóknisto-chrzęstnej. Znajduje się pomiędzy głową żuchwy a kością skroniową.

Ma charakterystyczny, dwuwklęsły kształt. Jego środkowa część jest cieńsza, natomiast część przednia i tylna są grubsze.

Krążek:

  • rozdziela przestrzeń stawową,
  • dopasowuje do siebie powierzchnie kostne,
  • amortyzuje obciążenia,
  • stabilizuje ruch,
  • umożliwia płynne przesuwanie głowy żuchwy.

Przy zamkniętych ustach powinien pozostawać w określonej relacji do głowy żuchwy. Podczas otwierania przesuwa się razem z nią w kierunku guzka stawowego.

Jeżeli krążek znajduje się przed głową żuchwy lub przemieszcza się nieprawidłowo, może dochodzić do trzaskania albo blokowania stawu.

Przemieszczenie krążka z repozycją

Przemieszczenie krążka z repozycją oznacza, że przy zamkniętych ustach krążek znajduje się w nieprawidłowej pozycji, najczęściej przed głową żuchwy.

Podczas otwierania dochodzi jednak do jego ponownego ustawienia pomiędzy powierzchniami stawowymi. Moment powrotu na właściwe miejsce może powodować słyszalny i wyczuwalny trzask.

Przy zamykaniu ust krążek może ponownie przesunąć się do przodu. Czasami pojawia się wtedy drugi, słabszy dźwięk.

Pacjent może obserwować:

  • pojedynczy trzask przy otwieraniu,
  • trzask przy otwieraniu i zamykaniu,
  • krótkie przeskoczenie żuchwy,
  • chwilową nierówność ruchu,
  • ból w okolicy przed uchem,
  • zmęczenie podczas żucia.

Rezonans wykonywany w pozycji zamkniętej i otwartej pozwala sprawdzić, czy krążek odzyskuje prawidłowe położenie podczas ruchu.

Nie każde przemieszczenie z repozycją wymaga operacji. Postępowanie zależy od bólu, ograniczenia funkcji oraz wpływu dolegliwości na codzienne życie.

Przemieszczenie krążka bez repozycji

W tym przypadku krążek pozostaje przesunięty również podczas otwierania ust. Głowa żuchwy nie przechodzi pod krążek w prawidłowy sposób.

Stan może prowadzić do:

  • ograniczenia otwierania ust,
  • uczucia blokady,
  • bólu,
  • zbaczania żuchwy na jedną stronę,
  • trudności z odgryzaniem większych kęsów,
  • problemów z wizytą stomatologiczną,
  • zmniejszenia ruchu głowy żuchwy.

Pacjenci czasami opisują sytuację, w której staw wcześniej głośno trzaskał, a następnie dźwięk nagle zniknął i jednocześnie pojawiło się ograniczenie otwierania. Może to odpowiadać zmianie z przemieszczenia z repozycją na przemieszczenie bez repozycji.

Nie jest to jednak jedyna możliwa przyczyna. Podobne objawy mogą wynikać z silnego napięcia mięśni, urazu, zapalenia albo innych zmian.

MRI pozwala porównać położenie krążka przy zamkniętych i otwartych ustach oraz ocenić, czy ruch głowy żuchwy jest ograniczony.

Zablokowanie żuchwy

Żuchwa może zablokować się w pozycji zamkniętej albo otwartej.

Blokada w pozycji zamkniętej

Pacjent nie może szeroko otworzyć ust. Przyczyną może być między innymi:

  • przemieszczenie krążka bez repozycji,
  • silne napięcie mięśni,
  • ból ograniczający ruch,
  • zrosty,
  • zapalenie,
  • zmiany pourazowe.

Blokada w pozycji otwartej

Pacjent nie może zamknąć ust po szerokim ziewnięciu, zabiegu stomatologicznym albo innym ruchu. Może to oznaczać zwichnięcie głowy żuchwy przed guzek stawowy.

Nagłej blokady nie należy próbować wielokrotnie i na siłę „odklikiwać”. Szczególnie przy niemożności zamknięcia ust konieczna jest szybka pomoc medyczna.

Rezonans jest badaniem planowym i nie zastępuje pilnego nastawienia zwichniętego stawu.

Wysięk i stan zapalny stawu

W prawidłowym stawie znajduje się niewielka ilość płynu maziowego. Większa ilość płynu może towarzyszyć podrażnieniu, zapaleniu albo zaawansowanym zaburzeniom wewnątrzstawowym.

W rezonansie radiolog może opisać:

  • wysięk,
  • płyn w górnym lub dolnym przedziale,
  • obrzęk tkanek,
  • pogrubienie błony maziowej,
  • zapalenie błony maziowej,
  • zmiany w szpiku kostnym.

Obecność płynu nie zawsze oznacza poważną chorobę. Znaczenie zależy od ilości, towarzyszących zmian i objawów pacjenta.

Badanie z kontrastem może być potrzebne przy podejrzeniu aktywnego zapalenia błony maziowej, zapalnej choroby stawów, infekcji lub guza. W standardowej ocenie położenia krążka kontrast nie jest zwykle stosowany rutynowo.

Zmiany zwyrodnieniowe stawów skroniowo-żuchwowych

Zmiany zwyrodnieniowe mogą obejmować powierzchnie kostne, chrząstkę, krążek i pozostałe elementy stawu.

Możliwe nieprawidłowości to:

  • spłaszczenie głowy żuchwy,
  • nierówność powierzchni stawowych,
  • nadżerki,
  • osteofity,
  • torbiele podchrzęstne,
  • zwężenie przestrzeni stawowej,
  • obrzęk szpiku,
  • deformacja krążka,
  • wysięk.

Rezonans może pokazać zmiany w krążku, tkankach miękkich i szpiku. Dokładniejsza ocena drobnych zmian powierzchni kostnych może jednak wymagać tomografii komputerowej lub CBCT.

MRI i CBCT nie są badaniami zamiennymi. Każde z nich najlepiej obrazuje inne elementy stawu.

Rezonans a choroby reumatologiczne

Stawy skroniowo-żuchwowe mogą zostać objęte procesem zapalnym w przebiegu chorób reumatologicznych.

Dotyczy to między innymi:

  • reumatoidalnego zapalenia stawów,
  • młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów,
  • łuszczycowego zapalenia stawów,
  • zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa,
  • innych zapalnych chorób układowych.

MRI może wykazać:

  • zapalenie błony maziowej,
  • wysięk,
  • obrzęk szpiku,
  • nadżerki,
  • uszkodzenie krążka,
  • deformację głowy żuchwy.

Przy podejrzeniu aktywnego zapalenia często większą wartość ma rezonans z dożylnym kontrastem. Sekwencje po kontraście mogą pokazać wzmocnienie zapalnie zmienionej błony maziowej.

Szczególne znaczenie ma diagnostyka dzieci i młodzieży, ponieważ przewlekły proces zapalny może wpływać na wzrost żuchwy i symetrię twarzy.

Czy MRI wykrywa bruksizm?

Bruksizm oznacza zaciskanie lub zgrzytanie zębami. Może występować w nocy albo w ciągu dnia.

Rezonans nie jest badaniem służącym bezpośrednio do rozpoznawania bruksizmu. Nie pokazuje, czy pacjent zgrzyta zębami podczas snu.

Może jednak uwidocznić niektóre skutki długotrwałego przeciążenia stawów, takie jak:

  • deformacja krążka,
  • wysięk,
  • zmiany zwyrodnieniowe,
  • nieprawidłowe położenie krążka,
  • zmiany w powierzchniach stawowych.

Rozpoznanie bruksizmu opiera się przede wszystkim na wywiadzie, badaniu stomatologicznym, ocenie zużycia zębów i obserwacji objawów mięśniowych. W wybranych przypadkach stosuje się dodatkową diagnostykę snu.

Nie każdy pacjent zaciskający zęby potrzebuje rezonansu SSŻ.

Czy wada zgryzu powoduje zaburzenia stawu?

Relacja pomiędzy zgryzem a zaburzeniami skroniowo-żuchwowymi jest złożona.

Nie należy zakładać, że każdy ból stawu wynika z „krzywych zębów” albo że samo leczenie ortodontyczne automatycznie usunie dolegliwości.

Według NIDCR badania nie potwierdzają prostego założenia, że nieprawidłowy zgryz lub aparat ortodontyczny same w sobie są przyczyną TMD.

Zmiana sposobu kontaktowania się zębów może natomiast pojawić się jako objaw problemu w stawie, na przykład przy wysięku, urazie, deformacji głowy żuchwy albo znacznym przemieszczeniu.

Ocena powinna obejmować zarówno stawy, mięśnie, jak i stan uzębienia.

Ból ucha a stawy skroniowo-żuchwowe

Staw skroniowo-żuchwowy znajduje się bardzo blisko ucha. Dlatego jego ból może być odczuwany jako:

  • ból ucha,
  • uczucie pełności,
  • ucisk,
  • dyskomfort przed przewodem słuchowym,
  • szum uszny,
  • ból nasilający się podczas żucia.

Nie oznacza to jednak, że każdy ból ucha pochodzi ze stawu. Podobne dolegliwości mogą powodować infekcje, problemy z przewodem słuchowym, uchem środkowym, zębami i nerwami.

Przed wykonaniem MRI SSŻ potrzebna może być konsultacja laryngologiczna albo stomatologiczna.

Rezonans stawów nie jest badaniem ucha wewnętrznego i nie zastępuje MRI przewodów słuchowych wewnętrznych.

Ból głowy a stawy skroniowo-żuchwowe

Zaburzeniom skroniowo-żuchwowym mogą towarzyszyć bóle skroni i głowy, szczególnie związane z pracą mięśni żucia.

Objawy mogą nasilać się:

  • po przebudzeniu,
  • podczas stresu,
  • po zaciskaniu zębów,
  • po długim żuciu,
  • po szerokim otwieraniu ust,
  • podczas spożywania twardych produktów.

Nie każdy ból głowy pochodzi jednak ze stawu. Migrena, napięciowe bóle głowy i choroby neurologiczne wymagają odrębnej diagnostyki.

Sam MRI stawów skroniowo-żuchwowych nie jest pełnym rezonansem mózgu. Nie należy go wybierać jako zamiennika MRI głowy zleconego przez neurologa.

Kiedy warto wykonać rezonans stawów skroniowo-żuchwowych?

Badanie może być rozważane, gdy występują:

  • ból stawu utrzymujący się mimo leczenia,
  • bolesne trzaski,
  • blokowanie żuchwy,
  • ograniczenie otwierania ust,
  • podejrzenie przemieszczenia krążka,
  • objawy po urazie,
  • nawracające zwichnięcia,
  • podejrzenie zapalenia,
  • objawy choroby reumatologicznej,
  • zmiana zgryzu o niejasnej przyczynie,
  • przygotowanie do zabiegu w obrębie stawu,
  • potrzeba kontroli po leczeniu,
  • niejednoznaczny wynik innych badań.

Główne wskazania do zaawansowanego obrazowania obejmują między innymi brak poprawy po leczeniu zachowawczym, podejrzenie zaawansowanego zaburzenia wewnątrzstawowego, zapalenia stawu albo procesu nowotworowego.

Decyzja powinna być poprzedzona badaniem klinicznym. U wielu pacjentów można rozpocząć postępowanie bez natychmiastowego wykonywania MRI.

Kiedy MRI nie musi być pierwszym badaniem?

Rezonans może nie być potrzebny od razu, jeżeli:

  • trzask jest bezbolesny,
  • ruchomość jest prawidłowa,
  • objawy występują krótko,
  • nie doszło do urazu,
  • nie występuje blokowanie,
  • problem wydaje się przede wszystkim mięśniowy,
  • proste leczenie przynosi poprawę.

Lekarz lub dentysta może początkowo zalecić:

  • ograniczenie szerokiego otwierania ust,
  • miękką dietę przez krótki czas,
  • zmniejszenie żucia gumy,
  • obserwację zaciskania zębów,
  • ćwiczenia,
  • fizjoterapię,
  • leki przeciwbólowe zgodnie ze wskazaniami.

Wiele dolegliwości skroniowo-żuchwowych ma przebieg przejściowy. NIDCR zaleca rozpoczynanie od prostych, odwracalnych metod i ostrożność wobec procedur trwale zmieniających stawy, zęby lub zgryz.

Jak wygląda badanie w pozycji zamkniętej i otwartej?

W pierwszej części pacjent leży z zamkniętymi ustami i rozluźnioną żuchwą.

Następnie wykonywana jest część w pozycji otwartej. Do utrzymania określonego rozwarcia może zostać użyty:

  • specjalny klin,
  • plastikowy ustnik,
  • stabilizator,
  • zestaw jednorazowych podpórek.

Nie trzeba przez cały czas samodzielnie napinać mięśni, aby utrzymać maksymalne otwarcie. Sposób stabilizacji zależy od pracowni i protokołu.

Porównanie obrazów umożliwia ocenę:

  • czy krążek jest przesunięty,
  • czy wraca na miejsce,
  • jak daleko przesuwa się głowa żuchwy,
  • czy występuje ograniczenie translacji,
  • czy ruch jest symetryczny,
  • czy krążek jest zdeformowany.

Standardowe protokoły MRI SSŻ obejmują obrazy obu stawów przy zamkniętych i otwartych ustach.

Czy trzeba maksymalnie otworzyć usta?

Zakres otwarcia jest dostosowywany do możliwości pacjenta i celu badania.

Osoba z silnym bólem lub blokadą może nie być w stanie osiągnąć pełnego otwarcia. Nie oznacza to automatycznie, że badanie będzie bezwartościowe.

Należy poinformować technika o:

  • maksymalnym możliwym rozwarciu,
  • bólu przy otwieraniu,
  • niedawnym zwichnięciu,
  • obawie przed zablokowaniem stawu,
  • wcześniejszych epizodach niemożności zamknięcia ust.

Nie powinno się otwierać ust na siłę. Technik dobiera stabilizację w sposób umożliwiający uzyskanie obrazów bez niepotrzebnego nasilania bólu.

Jak przebiega rezonans SSŻ?

Przed wejściem do pracowni pacjent wypełnia ankietę bezpieczeństwa.

Pytania dotyczą między innymi:

  • wszczepionych urządzeń,
  • metalowych elementów,
  • przebytych operacji,
  • ciąży,
  • chorób nerek,
  • klaustrofobii,
  • wcześniejszych badań MRI.

Następnie należy zdjąć:

  • biżuterię,
  • okulary,
  • aparat słuchowy,
  • ruchome protezy,
  • spinki do włosów,
  • telefon,
  • zegarek,
  • klucze,
  • karty płatnicze.

Pacjent kładzie się na plecach. Głowa jest umieszczana w cewce i stabilizowana miękkimi podkładkami. Ważne jest pozostawanie bez ruchu.

Badanie rozpoczyna się zwykle od obrazów przy zamkniętych ustach. Następnie personel zakłada element utrzymujący żuchwę w pozycji otwartej i wykonuje kolejne sekwencje.

Technik przez cały czas widzi pacjenta, może się z nim komunikować i przekazuje mu przycisk alarmowy.

Ile trwa rezonans stawów skroniowo-żuchwowych?

Czas zależy od protokołu, rodzaju aparatu, jakości uzyskanych obrazów oraz ewentualnego podania kontrastu.

Badanie najczęściej trwa około 20–40 minut. Może potrwać dłużej, jeżeli:

  • wykonywane są dodatkowe sekwencje,
  • potrzebny jest kontrast,
  • pacjent poruszył głową,
  • występuje problem z utrzymaniem ust w odpowiedniej pozycji,
  • badanie obejmuje dodatkowy obszar.

Większość badań MRI trwa od około 15 do 45 minut, chociaż bardziej rozbudowane procedury mogą zajmować godzinę lub dłużej.

Do czasu samego skanowania trzeba doliczyć rejestrację, przebranie i wypełnienie ankiety.

Czy rezonans stawów boli?

Samo działanie pola magnetycznego jest bezbolesne.

Dyskomfort może wynikać z:

  • konieczności leżenia bez ruchu,
  • utrzymywania otwartych ust,
  • ucisku stabilizatora,
  • bólu stawu występującego już przed badaniem,
  • głośnej pracy aparatu,
  • przebywania w tunelu.

Jeżeli otwieranie ust powoduje silny ból, należy powiedzieć o tym technikowi przed założeniem stabilizatora.

Nie należy samodzielnie zmieniać położenia szczęki lub głowy podczas wykonywania sekwencji. Ruch może pogorszyć jakość obrazu i spowodować konieczność powtórzenia badania.

Czy MRI wymaga kontrastu?

Standardowy rezonans wykonywany z powodu trzasków, podejrzenia przemieszczenia krążka albo blokowania żuchwy najczęściej odbywa się bez kontrastu.

Kontrast może zostać zalecony przy podejrzeniu:

  • aktywnego zapalenia,
  • reumatoidalnego zapalenia stawów,
  • młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów,
  • infekcji,
  • guza,
  • niektórych zmian pooperacyjnych,
  • zapalenia błony maziowej.

W takich przypadkach preparat zawierający gadolin podaje się dożylnie przez wenflon. Nie jest on wstrzykiwany bezpośrednio do stawu.

Kontrast gadolinowy nie zawiera jodu. Konieczność jego zastosowania ustala lekarz kierujący lub radiolog.

Kreatynina przed badaniem z kontrastem

Jeżeli planowane jest podanie środka kontrastującego, pracownia może wymagać aktualnego wyniku kreatyniny lub eGFR.

Badanie laboratoryjne pozwala ocenić funkcję nerek.

Szczególnie ważne jest poinformowanie o:

  • przewlekłej chorobie nerek,
  • dializach,
  • przeszczepie,
  • jednej czynnej nerce,
  • niedawnym ostrym uszkodzeniu nerek,
  • cukrzycy,
  • wcześniejszej reakcji na kontrast.

Termin ważności wyniku należy sprawdzić w konkretnej placówce. Nie wszystkie pracownie stosują identyczne zasady.

Jak przygotować się do rezonansu SSŻ?

Standardowe badanie bez kontrastu najczęściej nie wymaga pozostawania na czczo.

Pacjent może zwykle normalnie jeść, pić i przyjmować stałe leki, o ile placówka nie przekaże innych zaleceń.

Na wizytę warto zabrać:

  • dokument tożsamości,
  • skierowanie lub kod e-skierowania,
  • wcześniejszy rezonans stawów,
  • pantomogram,
  • badanie CBCT,
  • tomografię komputerową,
  • dokumentację stomatologiczną,
  • dokumentację ortodontyczną,
  • opis przebytego urazu,
  • dokumentację operacji,
  • kartę implantu,
  • wynik kreatyniny, jeśli jest wymagany.

Warto również przygotować informację o tym, po której stronie występuje ból, kiedy pojawia się trzask i czy żuchwa kiedykolwiek uległa zablokowaniu.

Aparat ortodontyczny a MRI SSŻ

Stały aparat ortodontyczny nie zawsze uniemożliwia wykonanie rezonansu. Może jednak powodować artefakty, czyli zakłócenia obrazu.

Ich nasilenie zależy od:

  • materiału zamków,
  • rodzaju łuku,
  • lokalizacji metalowych elementów,
  • konstrukcji aparatu,
  • zastosowanych sekwencji MRI.

Ponieważ stawy znajdują się blisko zębów i aparatu, zakłócenia mogą czasami utrudniać ocenę.

Pacjent powinien poinformować pracownię już podczas rejestracji, że ma:

  • stały aparat,
  • retainer,
  • ekspander,
  • metalowy łuk,
  • implanty zębowe,
  • mosty,
  • inne elementy protetyczne.

Pracownia może poprosić ortodontę o czasowe zdjęcie metalowego łuku, jeżeli istnieje ryzyko znacznego pogorszenia jakości obrazów. Nie należy robić tego bez wcześniejszego uzgodnienia.

Implanty zębowe, korony i mosty

Implanty zębowe, korony oraz mosty najczęściej nie stanowią bezwzględnego przeciwwskazania do MRI.

Mogą jednak powodować lokalne zakłócenia. Znaczenie zależy od materiału i położenia elementu.

Ruchome protezy należy zwykle wyjąć przed badaniem. Stałe uzupełnienia pozostają w jamie ustnej, ale trzeba zgłosić ich obecność personelowi.

W razie wątpliwości pracownia może poprosić o dokumentację stomatologiczną lub informację o materiale zastosowanym podczas leczenia.

Rezonans a klaustrofobia

Podczas badania głowa znajduje się wewnątrz tunelu aparatu i jest otoczona cewką. Może to nasilać lęk u osób z klaustrofobią.

Problem warto zgłosić przed terminem.

Pomocne może być:

  • wykonanie badania w aparacie o szerszym tunelu,
  • obejrzenie urządzenia przed rozpoczęciem,
  • kontakt głosowy z technikiem,
  • słuchanie muzyki,
  • zastosowanie lustra,
  • użycie leku uspokajającego zaleconego przez lekarza.

Po przyjęciu środka uspokajającego nie wolno prowadzić pojazdu. Trzeba zorganizować osobę, która odbierze pacjenta.

Większość pacjentów kończy badanie bez sedacji, zwłaszcza gdy wcześniej wie, jak przebiega procedura.

Implanty i bezpieczeństwo rezonansu

Przed MRI trzeba zgłosić wszystkie urządzenia oraz metalowe elementy w organizmie.

Dotyczy to między innymi:

  • rozrusznika serca,
  • kardiowertera-defibrylatora,
  • implantu ślimakowego,
  • neurostymulatora,
  • pompy insulinowej,
  • pompy lekowej,
  • klipsów naczyniowych,
  • metalowych odłamków,
  • implantów ortopedycznych,
  • implantów po operacjach twarzoczaszki.

Obecność implantu nie zawsze wyklucza badanie. Konieczne jest jednak sprawdzenie dokładnego modelu i warunków dopuszczenia do MRI.

Pacjent powinien zabrać kartę implantu. Nie należy opierać się wyłącznie na informacji, że urządzenie jest „nowoczesne” albo „na pewno tytanowe”.

Niektóre elementy mogą również pogarszać jakość obrazów, nawet jeżeli są bezpieczne w polu magnetycznym.

Rezonans SSŻ a pantomogram

Pantomogram jest dwuwymiarowym zdjęciem rentgenowskim obejmującym zęby, szczękę, żuchwę i część sąsiednich struktur.

Może być stosowany jako wstępne badanie stomatologiczne. Pozwala wykryć między innymi:

  • problemy z zębami,
  • zmiany w kościach,
  • zatrzymane ósemki,
  • duże deformacje głów żuchwy,
  • niektóre guzy i torbiele.

Pantomogram nie pokazuje jednak dokładnie krążka stawowego ani pozostałych tkanek miękkich. Ma również ograniczoną dokładność w ocenie niewielkich zmian kostnych.

Jeżeli potrzebna jest szczegółowa ocena stawu, lekarz może zlecić MRI albo CBCT.

Rezonans SSŻ a CBCT

CBCT, czyli tomografia stożkowa, jest badaniem bardzo dobrze pokazującym struktury kostne twarzoczaszki.

Może uwidocznić:

  • kształt głowy żuchwy,
  • osteofity,
  • nadżerki,
  • złamania,
  • sklerotyzację,
  • torbiele podchrzęstne,
  • asymetrię struktur kostnych,
  • deformacje.

Nie pokazuje jednak dokładnie położenia i budowy krążka stawowego.

MRI jest lepsze do oceny:

  • krążka,
  • wysięku,
  • błony maziowej,
  • tkanek miękkich,
  • obrzęku szpiku,
  • ruchu struktur stawu.

CBCT i rezonans mogą się uzupełniać. Przy podejrzeniu przede wszystkim zmian kostnych CBCT może mieć większą wartość, natomiast przy trzaskach i blokowaniu kluczowe jest często MRI. Zalecenia dotyczące obrazowania SSŻ podkreślają konieczność dobierania metody do podejrzewanej patologii.

Rezonans SSŻ a tomografia komputerowa

Klasyczna tomografia komputerowa również bardzo dokładnie przedstawia kości.

Może być stosowana:

  • po urazie,
  • przy podejrzeniu złamania,
  • przy rozległych zmianach zwyrodnieniowych,
  • przed operacją,
  • przy zmianach guzowatych,
  • gdy wymagane jest dokładne obrazowanie kostne.

Tomografia wykorzystuje promieniowanie jonizujące. MRI go nie stosuje.

Rezonans lepiej obrazuje krążek i tkanki miękkie. Tomografia lepiej pokazuje drobne elementy korowe kości oraz zwapniałe struktury.

Czy USG może zastąpić rezonans?

USG może pozwolić na ocenę części powierzchownie położonych struktur, a także służyć do prowadzenia niektórych zabiegów.

Ma jednak ograniczenia w dokładnym obrazowaniu całego krążka i głębokich elementów SSŻ. Wynik zależy również w dużym stopniu od doświadczenia osoby wykonującej badanie.

USG nie jest pełnym zamiennikiem rezonansu w ocenie wewnętrznych zaburzeń stawu.

Może być rozważane w wybranych sytuacjach, zwłaszcza gdy MRI jest przeciwwskazane lub niedostępne, ale zakres uzyskiwanych informacji jest inny.

Kto może skierować na rezonans stawów?

Potrzebę badania może ocenić między innymi:

  • stomatolog,
  • chirurg szczękowo-twarzowy,
  • specjalista protetyki,
  • ortodonta,
  • lekarz zajmujący się bólem twarzoczaszki,
  • reumatolog,
  • laryngolog,
  • neurolog,
  • lekarz rehabilitacji.

Najważniejsze jest dokładne określenie pytania diagnostycznego.

Na skierowaniu warto zamieścić informacje takie jak:

  • bolesne trzaski po prawej stronie,
  • ograniczenie otwierania ust,
  • podejrzenie przemieszczenia krążka,
  • blokowanie żuchwy,
  • stan po urazie,
  • podejrzenie zapalenia,
  • choroba reumatologiczna,
  • planowany zabieg.

Ogólne sformułowanie „ból szczęki” może nie wystarczyć do właściwego zaplanowania protokołu.

Jak wygląda opis rezonansu?

Opis jest przygotowywany przez lekarza radiologa.

Może zawierać ocenę:

  • pozycji krążków,
  • kształtu krążków,
  • repozycji podczas otwierania,
  • zakresu ruchu głów żuchwy,
  • wysięku,
  • tkanek zakrążkowych,
  • powierzchni stawowych,
  • szpiku kostnego,
  • cech zwyrodnienia,
  • zmian zapalnych.

W opisie mogą pojawić się określenia:

  • przednie przemieszczenie krążka,
  • przemieszczenie przednio-przyśrodkowe,
  • przemieszczenie przednio-boczne,
  • przemieszczenie z repozycją,
  • przemieszczenie bez repozycji,
  • ograniczona translacja,
  • deformacja krążka,
  • wysięk,
  • nadżerki,
  • osteofity,
  • spłaszczenie głowy żuchwy,
  • obrzęk szpiku,
  • zmiany degeneracyjne.

Wynik należy omówić z lekarzem. Samo stwierdzenie przesunięcia krążka nie oznacza automatycznie konieczności leczenia operacyjnego.

Czy wynik MRI zawsze wyjaśnia ból?

Nie. Nieprawidłowość widoczna w rezonansie może nie być jedyną przyczyną dolegliwości.

U niektórych osób przemieszczenie krążka występuje bez bólu. Z kolei pacjent z silnym bólem mięśniowym może mieć stosunkowo prawidłowy obraz stawu.

W diagnostyce należy uwzględnić:

  • dokładne miejsce bólu,
  • charakter dolegliwości,
  • zakres ruchu,
  • tkliwość mięśni,
  • sposób otwierania ust,
  • stan zębów,
  • bruksizm,
  • urazy,
  • czynniki nasilające,
  • choroby współistniejące.

Nie istnieje jeden powszechnie akceptowany test, który samodzielnie rozpoznaje wszystkie zaburzenia TMD. Podstawą pozostają wywiad i badanie kliniczne, a obrazowanie jest dobierane zależnie od podejrzewanej przyczyny.

Co zrobić po otrzymaniu wyniku?

Dalsze postępowanie zależy od objawów i wykrytych zmian.

Może obejmować:

  • edukację dotyczącą pracy żuchwy,
  • ograniczenie przeciążających nawyków,
  • czasową miękką dietę,
  • fizjoterapię,
  • ćwiczenia,
  • terapię mięśni żucia,
  • leczenie bólu,
  • szynę zaleconą z konkretnych wskazań,
  • leczenie stomatologiczne,
  • konsultację reumatologiczną,
  • artrocentesis,
  • artroskopię,
  • leczenie operacyjne w wybranych przypadkach.

Nie każde przesunięcie krążka trzeba „ustawiać”. Celem leczenia jest przede wszystkim zmniejszenie bólu i przywrócenie prawidłowej funkcji.

Należy zachować ostrożność wobec nieodwracalnych metod trwale zmieniających zęby, zgryz lub stawy, szczególnie jeżeli wcześniej nie zastosowano prostszego leczenia.

Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja?

Planowe MRI nie powinno opóźniać pomocy przy nagłych i nasilonych objawach.

Pilnej konsultacji wymagają między innymi:

  • niemożność zamknięcia ust,
  • świeży uraz twarzy,
  • widoczne zniekształcenie,
  • gwałtownie narastający obrzęk,
  • gorączka i zaczerwienienie okolicy stawu,
  • nagła znaczna zmiana zgryzu,
  • drętwienie twarzy,
  • problemy z oddychaniem lub połykaniem,
  • podejrzenie złamania.

Po poważnym urazie badaniem pierwszego wyboru może być tomografia, ponieważ szybciej i dokładniej pokazuje kości. Rezonans może zostać wykonany później, jeśli potrzebna jest ocena krążka i tkanek miękkich.

Rezonans stawów skroniowo-żuchwowych Warszawa – prywatnie czy na NFZ?

Badanie można wykonać prywatnie albo w placówce realizującej świadczenia finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Przed rejestracją warto sprawdzić:

  • czy badanie obejmuje oba stawy,
  • czy wykonywane są obrazy przy otwartych ustach,
  • czy cena obejmuje opis,
  • czy kontrast jest dodatkowo płatny,
  • czy potrzebne jest skierowanie,
  • ile trwa oczekiwanie na opis,
  • czy obrazy będą dostępne online,
  • czy można wykonać badanie z aparatem ortodontycznym,
  • czy dostępny jest aparat szerokootworowy.

Prywatny rezonans stawów skroniowo-żuchwowych w Warszawie może być dostępny w krótszym terminie. Cena może zależeć od zastosowania kontrastu oraz połączenia MRI SSŻ z innym obszarem.

Nie należy zapisywać się na zwykły „rezonans głowy”, jeżeli lekarz zalecił ocenę krążków stawowych. Potrzebny jest dedykowany protokół stawów skroniowo-żuchwowych.

Jak wybrać pracownię MRI w Warszawie?

Warto zwrócić uwagę nie tylko na cenę i termin.

Znaczenie mają:

  • doświadczenie pracowni w badaniach SSŻ,
  • zastosowanie dedykowanej cewki,
  • obrazowanie prawego i lewego stawu,
  • badanie przy ustach zamkniętych i otwartych,
  • możliwość podania kontrastu,
  • jakość opisu radiologicznego,
  • możliwość przekazania wcześniejszych badań,
  • procedura dla pacjentów z aparatem ortodontycznym.

Dobrze wykonany rezonans powinien umożliwić ocenę dynamicznej relacji krążka i głowy żuchwy. Samo wykonanie kilku ogólnych obrazów głowy może być niewystarczające.

Najczęściej zadawane pytania

Czy rezonans pokaże przyczynę trzaskania żuchwy?

Może wykazać przemieszczenie krążka stawowego z repozycją, które często wiąże się z trzaskiem. Dźwięk może mieć jednak również inne przyczyny, dlatego wynik trzeba porównać z badaniem klinicznym.

Czy bezbolesny trzask wymaga MRI?

Zwykle nie automatycznie. Jeżeli nie występuje ból, blokowanie ani ograniczenie ruchu, często wystarcza obserwacja i konsultacja w razie nasilenia objawów.

Czy MRI wykryje przemieszczenie krążka?

Tak. Rezonans jest podstawową metodą bezpośredniego obrazowania krążka. Obrazy przy zamkniętych i otwartych ustach pozwalają ustalić, czy dochodzi do repozycji.

Czy badanie obejmuje oba stawy?

Najczęściej tak, ale należy to potwierdzić w placówce przed rejestracją.

Czy MRI wykonuje się przy otwartych ustach?

Tak. Standardowy protokół zwykle obejmuje obrazy z ustami zamkniętymi oraz otwartymi.

Czy otwieranie ust podczas rezonansu boli?

U osoby z aktywnymi dolegliwościami utrzymywanie otwartej pozycji może powodować dyskomfort. Należy poinformować technika o bólu i nie otwierać ust na siłę.

Czy potrzebny jest kontrast?

Przy podejrzeniu przemieszczenia krążka kontrast zazwyczaj nie jest konieczny. Może być stosowany przy podejrzeniu aktywnego zapalenia, infekcji lub guza.

Czy trzeba być na czczo?

Standardowe MRI bez kontrastu zazwyczaj nie wymaga pozostawania na czczo. Należy jednak sprawdzić zalecenia pracowni.

Czy można wykonać rezonans z aparatem ortodontycznym?

Często tak, ale metalowy aparat może pogarszać jakość obrazu. Konieczne jest wcześniejsze zgłoszenie go placówce.

Czy implanty zębowe przeszkadzają?

Najczęściej nie wykluczają badania, ale mogą powodować lokalne artefakty. Należy poinformować personel o ich obecności.

Czy rezonans pokaże bruksizm?

Nie rozpoznaje bezpośrednio zaciskania ani zgrzytania. Może jednak pokazać niektóre zmiany stawowe współistniejące z przewlekłym przeciążeniem.

Czy rezonans jest lepszy od CBCT?

Zależy od celu. MRI lepiej pokazuje krążek i tkanki miękkie. CBCT dokładniej przedstawia drobne zmiany kostne.

Czy rezonans stawów pokazuje mózg?

Nie jest pełnym MRI mózgu. Zakres jest skoncentrowany na obu stawach przed uszami.

Czy po badaniu można prowadzić samochód?

Po standardowym badaniu bez środków uspokajających można zwykle prowadzić. Nie wolno prowadzić po zastosowaniu sedacji lub leku przeciwlękowego.

Ile czeka się na wynik?

Termin zależy od pracowni. Obrazy powstają podczas badania, ale opis musi zostać przygotowany przez radiologa.

Rezonans stawów skroniowo-żuchwowych Warszawa – podsumowanie

Rezonans magnetyczny stawów skroniowo-żuchwowych jest dokładnym badaniem pozwalającym ocenić krążki stawowe, torebki, płyn stawowy, tkanki miękkie i ruch głów żuchwy.

Może pomóc w rozpoznawaniu:

  • przemieszczenia krążka z repozycją,
  • przemieszczenia bez repozycji,
  • ograniczenia ruchomości,
  • wysięku,
  • zapalenia błony maziowej,
  • deformacji krążka,
  • niektórych zmian zwyrodnieniowych,
  • zmian pourazowych,
  • zajęcia stawu w chorobie reumatologicznej.

Badanie wykonuje się najczęściej przy zamkniętych i otwartych ustach. Pozwala to nie tylko ocenić statyczne położenie krążka, lecz także sprawdzić, jak zachowuje się podczas ruchu.

Nie każdy trzask wymaga rezonansu. Bezbolesne dźwięki, którym nie towarzyszą blokowanie i ograniczenie ruchu, są częste i mogą nie wymagać leczenia. Większe znaczenie mają objawy utrzymujące się, nasilające albo wpływające na jedzenie i mówienie.

Osoby poszukujące badania rezonans stawów skroniowo-żuchwowych Warszawa powinny upewnić się, że wybrana procedura obejmuje oba stawy i obrazy w dwóch pozycjach żuchwy. Zwykły rezonans głowy nie zastępuje celowanego MRI SSŻ.

Przed wizytą należy przekazać informacje o aparacie ortodontycznym, implantach oraz wcześniejszych operacjach. Warto także zabrać pantomogram, CBCT, dokumentację stomatologiczną i wyniki poprzednich badań.

Opis rezonansu powinien zostać omówiony ze stomatologiem, chirurgiem szczękowo-twarzowym lub innym specjalistą zajmującym się zaburzeniami skroniowo-żuchwowymi. O sposobie leczenia decydują objawy i sprawność stawu, a nie wyłącznie pojedyncza zmiana widoczna na obrazach.

Informacja: Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej ani stomatologicznej. O potrzebie wykonania rezonansu, zastosowaniu kontrastu i dalszym postępowaniu powinien zdecydować lekarz na podstawie objawów oraz badania pacjenta.

Wyszukaj klinikę